MIESZKANIE W DOMU JEDNORODZINNYM

Odrębny problem stanowi przydatność zabudowy jednorodzinnej i mieszkań w domach jednorodzinnych — formy, jak wynikało z ba­dań, dość popularnej w krajach zachodniej Europy — dla młodych małżeństw w naszych warunkach. Dom jednoro­dzinny daje dobre warunki mieszkaniowe, kontakt z tere­nem i zielenią. W naszych warunkach, jeśli ma odpowiadać wymaganym standardom, jest jednak kosztowny. Uwzględniając charakterystyczne cechy młodego mał­żeństwa czy młodej rodziny, takie jak większa mobilność, częstsza niż w gospodarstwach ustabilizowanych praca za­wodowa kobiet, mniejsze zasoby ekonomiczne, jak też ten­dencje do ograniczania składu rodziny do rodziny biolo­gicznej, nie wydaje się celowe i możliwe upowszechnienie domu jednorodzinnego jako formy odpowiedniej dla mło­dych rodzin. Dom jednorodzinny jest w naszych warunkach znacznie droższy od mieszkania w domu wielorodzinnym ze względu na koszty budowy obiektu i zagospodarowania działki.

PRZEMYŚLANA LOKALIZACJA

Dlatego również nie w pełni przemyślane wydają się lo­kalizacje domów z małymi i średnimi mieszkaniami w dzielnicach centralnych wielkich miast. Nie uwzględ­niają one podstawowych potrzeb przebywania dziecka w otoczeniu zieleni, a zasiedlane są w przeważającej więk­szości przez młode małżeństwa czy młode rodziny. Zmodyfikowane normy urbanistyczne — jeśli oczywi­ście w przyszłości samochód nie wyprze z terenów osiedlo­wych wózka z dzieckiem i nie spowoduje likwidacji tere­nów zabaw — pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb młodych rodzin. W praktyce jest często inaczej. Opóźnienie w zagospodarowaniu terenu, w budowie obiek­tów usługowych, nierzadko potrzeba powtórnego zaziele­niania terenów osiedlowych zniszczonych w czasie reali­zacji osiedla powodują, że znaczna część małżeństw młodej generacji, otrzymujących po długim oczekiwaniu własne mieszkanie, wychowuje swe dzieci w warunkach najtrud­niejszych — na nie zakończonym placu budowy i przy nie w pełni zrealizowanym programie usług.

ZWIĘKSZANIE WYSOKOŚCI BUDYNKÓW

Potrzeba wychodzenia z niemowlęciem i małym dzie­ckiem na powietrze, a w późniejszym okresie potrzeba audiowizualnego kontaktu dziecka bawiącego się na dzie­dzińcu osiedlowym z rodzicami przebywającymi w miesz­kaniu określa w pewien sposób postulaty dotyczące nie tylko standardu mieszkania, ale w zabudowie wielorodzin­nej również formy i typu budynku oraz sposobu zagospo­darowania jego najbliższego otoczenia. Z tego względu budzi wątpliwość występująca od lat tendencja do zwięk­szania wysokości budynków mieszkalnych oraz rozprze­strzenianie się również w średnich i mniejszych miastach zabudowy wielokondygnacyjnej, niejednokrotnie sięgającej 8—10 pięter, a także nadmierna długość budynków miesz­kalnych. Rozwiązania te nie biorą pod uwagę korzyści, jakie daje bezpośrednie sąsiedztwo mieszkania z najbliż­szym otoczeniem budynku i terenami osiedlowymi.

SYTUACJA MIESZKANIOWA W KOLEJNYCH LATACH

W okresie nadchodzących 5—10 lat, kiedy sytuacja mie­szkaniowa i normy nie pozwalają jeszcze na projektowanie szerokiego zestawu typów mieszkań o znacznie bardziej niż obecnie zróżnicowanych rozwiązaniach oraz na dokony­wanie swobodnego ich wyboru przez użytkowników, możli­wości poprawy, które dają nowe standardy, powinny uwzględniać przede wszystkim potrzeby dominujących ilo­ściowo młodych rodzin i potrzeby dzieci. Dokonane zmiany normatywu urbanistycznego umożliwiające rozluźnienie zabudowy stwarzają również warunki do lepszego niż do­tychczas rozplanowania zabudowy osiedlowej, dominującej w naszym budownictwie, i dostosowania jej do potrzeb młodych małżeństw i dzieci, jeśli przyjąć jak poprzednio, że potrzeby tej grupy ludności — jako najliczniejszej spo­śród przyszłych mieszkańców — powinny określać postu­laty programowe i rozwiązania projektowe.

MOŻLIWOŚĆ ILOZACJI

Można więc stwierdzić, że mieszkanie dla młodej ro­dziny to mieszkanie o rozwiniętej części usługowej, umożli­wiającej dogodne wykonywanie szeregu funkcji gospodar­czych związanych z dzieckiem (pranie, przygotowywanie posiłków), a więc w pewnym okresie powtarzanych częściej niż w gospodarstwach domowych innych, posługując się terminologią francuską: „ustabilizowanych” rodzin. Równocześnie powinno ono pozwalać na wzajemną izola­cję młodych rodziców i dziecka (dzieci) oraz, w razie po­trzeby, rodziców między sobą (dodatkowa praca domowa, nauka, wypoczynek, rozrywki kulturalne). W tej koncepcji mniejszą wagę miałoby wytworzenie dużych przestrzeni pokojów dziennych, większą zaś — stwo­rzenie możliwości izolacji. Dlatego też dyskusyjne wydają się proponowane przez  Bułgarski Instytut Architektury i Urbanistyki mieszkania dla młodych małżeństw czy rodzin z jednym dzieckiem o     bardzo ograniczonej powierzchni pomocniczej oraz o ogra­niczonym wyposażeniu.

WPŁYW STRUKTURY RODZINY

Wpływ struktury rodziny i związanej z nią organizacji życia domowego na potrzeby mieszkaniowe dotyczy nie tylko wielkości mieszkania, ale i układu pomieszczeń i wy­posażenia.Praca zawodowa kobiet i mechanizacja gospodarstwa do­mowego oraz większy udział współmałżonka i innych człon­ków rodziny w pracach domowych znalazły odbicie w bez­pośrednim powiązaniu części gospodarczo-kuchennej mie­szkania z częścią mieszkalną. Nastąpiło przestrzenne zbli­żenie funkcji przygotowania posiłków i ich spożywania, równocześnie zaś częste jest rozdzielenie w czasie spoży­wania posiłków przez poszczególnych członków rodziny, którzy muszą się dostosować do rytmu swej pracy zawo­dowej i opiekuńczej w stosunku do dzieci. Powszechna wśród młodych rodzin praca zawodowa ko­biet, częste przypadki dokształcania się i podnoszenia swo­ich kwalifikacji zawodowych składają się na specyficzne cechy sposobu życia młodych, które mają wpływ na pro­gram i funkcjonalne rozwiązanie mieszkań.

MIESZKANIE DLA MŁODYCH

Jako mieszkanie dla młodych nie posiadających jeszcze dzieci należy więc przewidywać, wzorem spółdzielczości, mieszkania typu M-3. Natomiast dla młodych rodzin: mał­żeństwa z jednym dzieckiem, w przypadku wyrażonego przez nie życzenia umotywowanego chęcią rozwoju ro­dziny, jako minimum mieszkanie M-4.Poza uzyskaniem dostosowanej do potrzeb rodzin (z pewnym wyprzedzeniem czasowym) pojemności miesz­kania pozwalającej na racjonalne funkcjonowanie i roz­wój rodziny za takim właśnie rozwiązaniem przemawia­ją względy ekonomiczne, mianowicie znaczne w stosunku do dochodów koszty związane z przystosowaniem miesz­kania do potrzeb przyszłych mieszkańców. Nie są to tylko wydatki związane z umeblowaniem i urządzeniem gospo­darstwa, ale również nakłady ponoszone na wyrównanie niskiego poziomu wykonawstwa, niewystarczającego stan­dardu wyposażenia i wykończenia mieszkań oraz koszty przeprowadzki.

PODSTAWOWA FORMA ZASPOKOJENIA POTRZEB

Podstawową formą zaspokojenia potrzeb mieszkanio­wych młodych małżeństw jest mieszkanie rodzinne. Formę dodatkową, przejściową, może stanowić mieszkalnictwo specjalne (hotele, internaty). Może być nim również, sto­sowane we Francji, mieszkanie rodzinne przejściowe. Na­tomiast forma podnajmowania pokojów sublokatorskich nie może być w naszych warunkach traktowana jako rów­noważna ze względu na stosunkowo małą podaż tego typu mieszkań i wiążące się z tym wygórowane ceny pobierane przez odnajmujących. Mieszkanie rodzinne. Uznając, że zasadniczą formą za­spokojenia potrzeb mieszkaniowych młodych są mieszka­nia rodzinne, należy zastanowić się nad tymi specyficz­nymi elementami potrzeb omawianej grupy, które mogą wpływać na specjalny kształt mieszkania i jego rozwią­zania projektowane. Szybki rozwój młodych rodzin — przekształcenie się w bardzo krótkim czasie z rodziny czy gospodarstwa dwuosobowego w rodzinę trzyosobową lub większą — powoduje, że zbyt małe mieszkanie nie spełnia należycie swego zadania.

CHARAKTER I STRUKTURA ZAPOTRZEBOWANIA

Jak przedstawia się struktura zwiększonego zapotrzebo­wania ze strony młodych? Stwierdziliśmy już w rozdziale pierwszym, że potrzeba trwałego wyjścia z domu rodzin­nego i samodzielnego zamieszkania powstaje u młodych w warunkach miejskich w związku z: a) podjęciem pracy zawodowej, emancypacją materialną i osobistą, b) zawar­ciem związku małżeńskiego i założeniem oddzielnego go­spodarstwa domowego.W sytuacji przedstawionej w punkcie b) potrzeby miesz­kaniowe w związku z zaobserwowanymi przeobrażeniami w sposobie życia mają charakter bezwarunkowy i w za­sadzie powszechny. Natomiast podjęcie pracy wywołuje bezwzględną potrzebę odrębnego zamieszkania wtedy, gdy następuje poza miejscem zamieszkania rodziców. W świetle danych dotyczących rozmieszczenia roczników wyżowych w kraju oraz rozmieszczenia zapotrzebowania na siłę ro­boczą, przedstawionego w rozdziale drugim, i powiększania się rozmiarów migracji można stwierdzić, że potrzeby mieszkaniowe wywołane podjęciem pracy przez młodych występują obecnie stosunkowo częściej i wcześniej niż w okresie poprzedzającym wyż demograficzny.